Giá năng lượng đẩy lạm phát eurozone tăng mạnh, ECB đứng trước quyết định khó

Đây là tháng tăng nhanh nhất của giá tiêu dùng tại khu vực này trong 3 năm rưỡi, dẫn tới một cuộc tranh luận về việc Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) có nên tăng lãi suất hay không.

Mới chỉ một tháng trước, giá năng lượng còn đang kéo lạm phát tại eurozone xuống thấp hơn. Vào tháng 2, giá năng lượng tại khối sử dụng đồng tiền chung giảm với tốc độ hàng năm là 3,1%, và lạm phát tổng thể ổn định ở mức 1,9%, thấp hơn một chút so với mục tiêu 2% của ECB. Tuy nhiên, cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran đã thay đổi hoàn toàn bức tranh này.

LẠM PHÁT ĐANG TẬP TRUNG Ở GIÁ NĂNG LƯỢNG, CHƯA LAN RỘNG

Tốc độ lạm phát hàng năm của eurozone đã tăng vọt lên 2,5% vào tháng 3, tăng mạnh từ mức 1,9% của tháng 2 – theo ước tính sơ bộ được cơ quan thống kê Eurostat công bố vào ngày 31/3. Nếu tính theo cơ sở tháng so với tháng, giá tiêu dùng đã tăng 1,2%, mức tăng hàng tháng mạnh nhất kể từ tháng 10/2022.

Nguyên nhân chính dẫn tới chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của eurozone tăng tốc trong tháng 3 là giá năng lượng tăng vọt.

Sau khi giảm 3,1% trong tháng 2, lạm phát giá năng lượng đã tăng vọt 4,9% so với cùng kỳ năm trước – một sự đảo ngược gần 8 điểm phần trăm chỉ trong một tháng – khi cuộc chiến tại Iran và việc gần như đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz đã đẩy giá dầu và khí đốt lên cao. Giá dầu Brent đã vượt qua mức 110 USD mỗi thùng, trong khi giá khí đốt tự nhiên ở châu Âu đã tăng khoảng 80% từ đầu năm đến nay.

Nhưng dù lạm phát tổng thể tăng mạnh, lạm phát lõi – sau khi loại bỏ các nhóm năng lượng, thực phẩm, rượu và thuốc lá – đã giảm xuống 2,3% trong tháng 3 từ 2,4% trong tháng 2. Lạm phát dịch vụ cũng giảm nhẹ, từ 3,4% xuống 3,2%. Lạm phát giá hàng hóa công nghiệp phi năng lượng giảm xuống 0,5% từ 0,7%.

Câu hỏi quan trọng hiện nay là cú sốc giá năng lượng có thể nhanh chóng thay đổi toàn bộ chiến lược lãi suất của ECB hay không?

Giới phân tích nhìn chung cho rằng lạm phát tổng thể tháng 3 của eurozone phản ánh một cú sốc năng lượng vòng đầu điển hình. Liệu cú sốc này có duy trì lâu hay không sẽ quyết định động thái tiếp theo của ECB.

Thị trường đang kỳ vọng gần như chắc chắn ECB sẽ tăng lãi suất vào cuối năm nay, nhưng một đợt tăng lãi suất trong ngắn hạn vẫn còn là một vấn đề gây tranh cãi.

Chủ tịch ECB Christine Lagarde đã trình bày đánh giá của ECB tại một hội nghị vào tuần trước. Bà thừa nhận rằng ngay cả một đợt lạm phát tăng mạnh tạm thời cũng có thể đòi hỏi hành động, cảnh báo rằng nếu vấn đề không giải quyết nhanh chóng và triệt để, uy tín của ECB có thể bị đặt vào thế rủi ro. Tuy nhiên, bà Lagarde cũng nhấn mạnh rằng ECB sẽ chờ đợi đủ bằng chứng trước khi hành động, rằng lập trường chính sách của ECB sẽ được quyết định bởi dữ liệu thay vì dự báo.

CÂU HỎI VỀ LÃI SUẤT TRONG THÁNG 4

Việc ECB có tăng lãi suất vào tháng 4 không đang là nơi cuộc tranh luận diễn ra gay gắt nhất.

Ông Carsten Brzeski, trưởng bộ phận vĩ mô toàn cầu của ngân hàng ING, cho rằng sẽ quá nóng vội khi cho rằng ECB có thể tăng lãi suất trong cuộc họp tháng này. Tuần trước, ông cảnh báo rằng “kinh nghiệm quá khứ không có nghĩa là một đợt tăng lãi suất sắp diễn ra”.

Ông Brzeski xác định có ba yếu tố có thể buộc ECB phải tăng lãi suất, gồm lạm phát tổng thể trên 4%, lạm phát cơ bản trên 3%, hoặc sự gia tăng bền vững trong kỳ vọng lạm phát dựa trên kết quả khảo sát tâm lý người tiêu dùng. Hiện tại, chưa có ngưỡng nào trong số đó bị phá vỡ.

Tuy nhiên, một yếu tố trong số trên có thể đã gần hơn so với đánh giá của nhiều người. Chỉ số kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng trong khu vực eurozone đã tăng vọt lên 43,4 điểm trong tháng 3 từ 25,8 điểm trong tháng 2, mức tăng hàng tháng mạnh nhất trong nhiều năm – theo dữ liệu của Ủy ban châu Âu (EC). Nếu quỹ đạo đó tiếp tục, yếu tố “uy tín” mà ông Brzeski đề cập tới sẽ nhanh chóng kích hoạt một động thái tăng lãi suất của ECB.

Trong khi đó, nhà phân tích tại ngân hàng ABN AMRO dự báo ECB sẽ tăng lãi suất hai lần trong những tháng tới, coi đó là “các đợt tăng đón đầu” nhằm neo buộc kỳ vọng lạm phát vào thời điểm mà tăng trưởng tiền lương ở eurozone mới trở lại mức phù hợp với mục tiêu lạm phát 2%.

Các nhà kinh tế của ngân hàng BNP Paribas dự báo lạm phát cơ bản ở eurozone ổn định trong suốt quý 2. Kịch bản cơ bản của họ giả định giá dầu Brent vẫn trên 100 USD mỗi thùng đến cuối quý 2, và việc phong tỏa Hormuz kéo dài nhưng không có thêm thiệt hại nghiêm trọng về cơ sở hạ tầng dầu khí ở Vùng Vịnh. Trong kịch bản đó, BNP Paribas kỳ vọng ECB sẽ bắt đầu thắt chặt vào tháng 6, với đến mùa thu, lãi suất chính sách của ECB sẽ tăng tổng cộng 0,75 điểm phần trăm.

ECB hiện đang đối mặt với cùng một tình thế tiến thoái lưỡng nan đã mà cơ quan này đã từng rơi vào hồi năm 2022: thắt chặt chính sách để neo kỳ vọng lạm phát, hay giữ nguyên lãi suất để tránh gây áp lực tăng trưởng khi nền kinh tế suy yếu.

Dữ liệu tháng 3 xác nhận rằng áp lực giá cả đang xuất hiện trở lại, nhưng chưa lan rộng ra ngoài các mặt hàng năng lượng. Lạm phát lõi đã giảm, và lạm phát dịch vụ cũng đã giảm, mang lại cho những người ôn hòa trong Hội đồng Thống đốc ECB đủ lý do để tranh luận cho sự kiên nhẫn tại cuộc họp tháng 4.

Nhưng sự kiên nhẫn cũng có thời hạn. Nếu eo biển Hormuz vẫn đóng cửa, giá dầu vẫn trên 100 USD/thùng, và lạm phát lõi bắt đầu nóng lên trong những tháng tới, ECB sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài hành động.

Câu hỏi mà ECB phải trả lời không phải là liệu họ có sẵn sàng tăng lãi suất hay không, mà liệu họ sẽ chờ cho đến khi thiệt hại hiện rõ trong các con số thống kê, hay nỗi ám ảnh về lạm phát hồi năm 2022 sẽ khiến họ tăng lãi suất trước khi có bằng chứng rõ ràng.